menu denk mee beslis mee maak mee

Speels Collectief op Landpark Assisië

Theater verbindt mensen met én zonder beperking

Stichting Landpark Assisië i.o.
13 augustus 2018 tot 15 juli 2019
theater
jongeren, ouderen, volwassenen, wijkbewoners
onze website
€11.200

Dit project wil subsidie. Geef je stem! Denk mee Beslis mee Maak mee
FCP28
max 50 / 2 van 2 gestemd
publiek50
max 50 / 158 gestemd
totaal78
75 is gehaald!
De stemperiode is voorbij.
Het is niet meer mogelijk om te stemmen.

Ga direct naar de reacties

Speels Collectief op Landpark Assisië

Theater verbindt mensen met én zonder beperking

afbeelding van Saskia van de Wiel

Ingediend door:

Saskia van de Wiel

Ik zoek meedenkers over deze vraag: 
Hoe komen we tot een duurzaam financieel model?

Wat ga je doen?: 

Speels Collectief (Merel van Lieshout en Sanne Arbouw) gaat een reeks van 36 wekelijkse theaterworkshops aanbieden op Landpark Assisië, open voor bewoners van het landpark (mensen met een beperking), medewerkers van zorginstelling Prisma, omwonenden en geïnteresseerden.

Met theater als middel krijgt het samenleven tussen mensen met grote onderlinge verschillen een impuls. Waar het samenleven nu moeizaam gaat of nauwelijks van de grond komt, kan theater een mooie aanleiding vormen om elkaar te leren kennen, elkaars mogelijkheden af te tasten, elkaar te verrassen, en zo het vertrouwen te laten groeien en het ongemak van de eerste ontmoeting weg te nemen.

Theater is hier echter meer dan alleen een aanleiding of instrument. Het is tegelijkertijd een doel op zich dat deelnemers plezier en inspiratie biedt, uitdaagt en volop mogelijkheden voor ontwikkeling in zich draagt, of je nu een beperking hebt of niet, ervaring hebt met theater of niet.

Onderdeel van de reeks zijn vier momenten waarop voor een nieuw publiek wordt gespeeld, in de vorm van een presentatie of open workshop. Elk publieksmoment richt zich op een specifieke doelgroep: familie en vrienden, inwoners van omliggende dorpen, medewerkers en cliënten van andere Prismalocaties of bezoekers van de Kerstmarkt op het landpark (een grote happening).

Waar gaan we dat doen?

Op Landpark Assisië, bij het Brabantse Biezenmortel, worden sinds 1904 mensen met een verstandelijke beperking verzorgd en begeleid. Op het hoogtepunt woonden hier maar liefst 700 mensen. Nu zijn dat er ruim 200. Landpark Assisië telt zeven rijksmonumenten. De oude wegen- en padenstructuur is nog duidelijk herkenbaar en de bomen uit 1904 vormen inmiddels een parkachtig landschap.

De huidige eigenaar, zorgorganisatie Prisma, streeft naar een heterogene samenleving op het terrein, waarin naast cliënten ruimte is voor ondernemers, organisaties en instellingen en waar een veelheid van activiteiten plaatsvindt. Zij wil hiermee participatie van cliënten bevorderen en met een netwerk van partijen het behoud van het bijzondere landgoed op de lange termijn waarborgen.

Deze ambitie kan alleen maar slagen als de huidige en toekomstige partijen een manier vinden om tot een sociaal ecosysteem te komen dat ruimte biedt aan grote onderlinge verschillen en waarin optimaal gebruik wordt gemaakt van elkaars mogelijkheden en capaciteiten. De theaterworkshops van Speels Collectief kunnen een impuls geven aan de gewenste sociale dynamiek. Ze laten mensen op laagdrempelige wijze kennismaken met de kracht van theater én met elkaar.

Waarom gaan we dat doen?

Theater is in de workshops een middel om elkaar beter te leren kennen, elkaars mogelijkheden af te tasten, elkaar te verrassen, het vertrouwen te laten groeien en het ongemak van de eerste ontmoeting weg te nemen. Theater is tegelijkertijd een doel op zich dat deelnemers plezier en inspiratie biedt, uitdaagt en volop mogelijkheden voor ontwikkeling in zich draagt, of je nu een beperking hebt of niet, ervaring met theater of niet. Met de ervaring van deze eerste reeks op zak willen we theater een structurele plek op het landpark geven.

Wie gaat dat doen?

Voorbereiding en uitvoering van de workshops is in handen van Speels Collectief: een samenwerkingsverband van Sanne Arbouw en Merel van Lieshout. Beiden zijn afgestudeerd als Docent Theater aan de ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten in Arnhem en op tal van plekken actief als theatermaker, cultuurcoach of theaterdocent. Merel van Lieshout en Sanne Arbouw hebben beide veel ervaring met theatermaken, regie en het begeleiden van zeer diverse doelgroepen: van kleuters tot mensen met een beperking tot scholieren of ouderen. Regelmatig nodigen zij mensen uit hun creatieve netwerk uit (musici of dansers) om een workshop te versterken of te verbijzonderen.

Bevindingen tijdens try-outs

In de Franciscus Kapel, een prachtige ruimte in het hart van het landpark, hebben in januari als try-out drie workshops plaatsgevonden. Deze waren toegankelijk voor iedereen. Via lokale kranten, flyers en media die specifiek op medewerkers en cliënten van Prisma zijn gericht, is op drie zaterdagochtenden een zeer diverse groep mensen samengebracht. Aan elke workshop namen tussen de 12 en 20 mensen deel. Steeds was dat een mix van Prismamedewerkers, cliënten, omwonenden én anderen geïnteresseerd in theaterlessen.

Aanvankelijk blijkt het lastig cliënten en medewerkers van Prisma te verleiden om aan de workshops deel te nemen. Veel begeleiders denken dat mensen uit hun groep een te laag niveau hebben. En dat denken cliënten zelf vaak ook: ‘Ik kan niet meedoen want ik kan mijn hand niet bewegen’. Persoonlijke uitnodiging en uitleg van Sanne en Merel trekt veel mensen toch over de streep om in ieder geval te komen kijken. Iedereen die komt als publiek, neemt al snel actief deel. Laaiend enthousiaste reacties zorgen ervoor dat de tweede en derde editie al veel meer mensen op het landpark van de activiteit gehoord hebben en een kijkje komen nemen. Elke week zijn er zo’n vijf nieuwe gezichten. Cliënten van Prisma geven aan dat theater voor hun een manier is om los te komen van hun beperking. Maar ook een manier om mee te doen in een groep.

  • 'Mijn hersenen kloppen altijd. Ik moet alleen maar tellen, de hele dag. Hier hoeft mijn hoofd niet meer te tellen. Als ik hier mag bewegen komt er rust in mijn hoofd.' René (bewoner Landpark Assisië)
  • 'Ik wil dit iedere week doen, omdat ik het rustig in mijn hoofd kan krijgen. Ik heb heel veel stemmetjes in mijn hoofd en die wil ik weg hebben. Hier kan ik emoties doen en humor hebben. Ik voel allemaal gekke kriebels in mijn buik. Ik heb met jullie een gevoel, met deze groep. En jij doet het ook goed om les te geven.' Joyce (bewoner Landpark Assisië)

Niet alle deelnemers kunnen praten of zich gemakkelijk uitdrukken. Maar ook zij zijn, afgaand op hun reacties of die van hun begeleiders, laaiend enthousiast. Voor sommigen is het het hoogtepunt van de week.

Via berichten in de krant, via social media en directe contacten hebben er in totaal zo’n twaalf mensen van buiten het landpark aan de workshops deelgenomen. Ook zij zijn zeer positief. Soms vanwege de bijzondere ontmoeting met mensen die je doorgaans niet tegenkomt, vaak ook omdat het gewoon een leuke activiteit is of een toegankelijke kennismaking met theater biedt.

  • 'Dit maakt mensen blij en enthousiast. Kijk nou wat er loskomt! Iedereen stapt over z'n schroom heen. We zijn allemaal zo verschillend, maar dat valt hier weg.' Huub (beeldend kunstenaar)
  • 'Wat een geweldig initiatief. Ik zocht al heel lang naar een plek waar ik met mijn fysieke beperking theater kan doen. Dit is precies wat ik zocht: samen theater maken, het maakt niet uit met wie.' Ank (buurtbewoner)
  • 'Het is bijzonder om contact te hebben met mensen die je normaal niet ziet. Ik had niet verwacht dat dat zo vanzelfsprekend zou voelen.' Koen (muzikant)

Medewerkers van Prisma komen aanvankelijk als begeleider mee, maar doen al snel mee en hebben daar erg veel plezier in.

  • 'Dit moet absoluut doorgaan! Het is leuk en inspirerend en iedereen die de afgelopen weken heeft meegedaan heeft duidelijk laten blijken dat het super jammer zou zijn als het zou stoppen.' Dennis (medewerker Prisma)
  • 'Het is fijn dat ook de cliënten in een rolstoel mee kunnen doen en ervan kunnen genieten. Ze worden hier zo enthousiast van. Iedereen wordt overal bij betrokken.' Annie (medewerker Prisma)
  • 'Geweldig dat je als groep bezig bent in plaats van individueel. Wat zoekt iedereen elkaar makkelijker op hier!' Suzanne (medewerker Prisma)

Vraag van deelnemers en betrokkenen

Bewoners

Zoals uit de reacties bleek, vinden bewoners van het landpark, mensen met een beperking, het theater van Speels Collectief ontzettend leuk. Het leven op het landpark is rustig, te rustig soms. In het weekend en ’s avonds zijn er minder begeleiders van Prisma en is er weinig te doen. Het theater doorbreekt de dagelijkse gang van zaken en brengt reuring op het terrein.

Het is bovendien één van de zeer weinige activiteiten die geschikt zijn voor zowel mensen met als zonder beperking. Bewoners kunnen deelnemen aan ‘regulier’ aanbod, wat bijzonder is voor hen, maar ook voor begeleiders en bijvoorbeeld familie. De standaard rolverdeling zorgvragende – verzorgende wordt doorbroken. Mensen ontdekken nieuwe dingen in elkaar.

Prisma

Prisma streeft, net als andere zorginstellingen, naar een optimale participatie van cliënten. Hun mensen zijn volwaardige burgers die zoveel mogelijk moeten meedraaien in de samenleving. In de praktijk is dat lastig. Vervoer, lichamelijke beperkingen, gedragsproblemen of slecht kunnen spreken zit dat in de weg. Dat geldt op Landpark Assisië, maar ook rond woonlocaties in reguliere wijken.

Wat daarbij meespeelt is het feit dat mensen ‘van buiten’ vaak weinig ervaring hebben met het omgaan met mensen met een beperking. Je komt elkaar nauwelijks tegen. Het eerste contact kan ongemakkelijk zijn omdat je niet goed weet hoe je contact legt en hoe dat contact gaat verlopen. In het algemeen is er steeds minder ruimte in de samenleving voor mensen die afwijken van de norm. Prisma is zeer geïnteresseerd in werkwijzen die in dit krachtenveld ontmoeting en uitwisseling tussen mensen met en zonder beperking kunnen bevorderen, zowel in aantal (kwantitatief) als diepgang (kwalitatief).

Omwonenden en anderen van buiten het landpark

Voor mensen van buiten het landpark zijn de workshops een manier om op een laagdrempelige manier met theater kennis te maken. In Biezenmortel is geen theateraanbod. In de omliggende dorpen en steden wel, maar ook daar vinden sommige mensen geen aansluiting bij bestaande groepen en verenigingen. Bijvoorbeeld omdat ze een fysieke beperking hebben. Op het landpark kunnen zij wel deelnemen. Deze groep mensen wil inhoudelijk uitgedaagd worden, en dat gebeurt ook. Zij moeten bij oefeningen over hun schroom stappen en leren hun lichaam als instrument in te zetten.

Dat de onderlinge verschillen groot zijn, is bij veel oefeningen een voordeel waar gebruik van wordt gemaakt. De range aan natuurlijke houdingen, gedragingen en bewegingen is groot. Veel mensen die cognitief minder zijn ontwikkeld, zijn daarnaast vaak verrassend goed in het lezen van houding en gedrag, en kunnen daarom snel inspelen op wat ze zien gebeuren. Hiervan wordt ook door andere theatergroepen en -werkplaatsen in het land gebruik gemaakt.

Medewerkers van Prisma

Ook voor medewerkers van Prisma vormen de workshops een eerste kennismaking met theater. Mensen hebben plezier in het op een andere manier leren kennen van cliënten, maar worden net als omwonenden en andere geïnteresseerden van buiten het landpark uitgedaagd op hun creatieve kunnen. Medewerkers van Prisma zijn nodig om tijdens de workshops zorg te kunnen blijven garanderen, maar zijn tegelijkertijd volwaardig deelnemer aan de groep. Door onderling ruilen en verdelen is het voor niemand een verplichting om deel te nemen: alleen wanneer je er plezier aan beleeft doe je mee aan de workshop.

Hoe ga je te werk?: 

Doelen

De workshopreeks heeft ten doel:

  • Ontmoeting tussen mensen met en zonder beperking te bevorderen, zowel kwantitatief als kwalitatief
  • Meer mensen actief kennis te laten maken met en zich te laten ontwikkelen in theater
  • Landpark Assisië als buurt mentaal en fysiek te ontsluiten en te verbinden aan de omliggende omgeving
  • Kennis en ervaring te bieden om theater op de lange termijn, in een duurzame vorm, een plek te geven op het landpark
  • Bijdragen aan de basis voor een dynamisch, sociaal ecosysteem dat ruimte biedt aan grote onderlinge verschillen

Doelgroepen

De theaterworkshops richten zich op drie doelgroepen:

  • Bewoners van Landpark Assisië (mensen met een beperking)
  • Omwonenden en geïnteresseerden in theater
  • Medewerkers van Prisma

Voor sommige deelnemers zal het bijzondere contact met de ander voorop staan en is het theater een middel, voor anderen is het theater de aanleiding om te komen en zijn de bijzondere ontmoetingen een bonus.

Werkwijze

Om alle deelnemers volwaardig mee te kunnen laten doen en op hun kunnen aan te spreken, worden passende oefeningen aangeboden en vindt bij veel oefeningen differentiatie plaats. De deelnemers bepalen zelf in belangrijke mate de ontwikkeling in de workshopreeks. Met een deel van de groep, of met de hele groep, kan worden toegewerkt naar presentaties waaraan ieder op zijn niveau een bijdrage levert. De uitdaging voor de groep als geheel is elkaar zo goed te leren kennen dat optimaal voortgebouwd kan worden op elkaars mogelijkheden en ook kleine, eenvoudige handelingen een onmisbare schakel in bijvoorbeeld een presentatie kunnen vormen.

Voorbeelden van oefeningen

Elkaar ontmoeten

Een oefening die bij de start van een workshop kan worden gegeven. Deelnemers bewegen door de ruimte en helpen elkaar daarbij waar nodig. De eerste opdracht luidt: Hoe begroet je elkaar op straat? Mensen reageren bijvoorbeeld door te zwaaien, gedag te zeggen, naar elkaar te knikken, te roepen. De tweede opdracht: Ontmoet elkaar, maar nu zonder te praten. Nu worden er andere manieren gevonden om met ieder uit de groep kort even contact te maken. De derde opdracht: Maak contact, maar nu zonder te praten en zonder elkaar aan te raken. Bewegingen worden afgebouwd tot er alleen sprake is van oogcontact. De oefening zorgt ervoor dat iedereen elkaar in de groep elkaar even echt heeft gezien en verschillen tussen deelnemers die meer of minder kunnen, zijn weggevallen.

Spiegelen

Deelnemers staan verspreid door de ruimte en krijgen de opdracht de beweging van één van hen te volgen en te imiteren. In het begin is dat een van de docenten. Daarna een van de deelnemers. Kan iemand die niet weet wie de aangever is ontdekken wie de bewegingen bepaalt? Vervolgopdrachten vinden bijvoorbeeld plaats in twee rijen: je volgt de bewegingen van degene tegenover je. Na een tijdje wissel je.

Spiegelen zorgt ervoor dat deelnemers grote concentratie opbrengen voor elkaar. Ieder is aangever, maar vervolgens ook volger. Voor cliënten en begeleiders, die doorgaans in één van deze rollen zitten, is deze wisseling heel bijzonder. Er worden grappen met elkaar uitgehaald. Sommige mensen zonder beperking hebben het lastig. Want het is erg uitdagend om bijvoorbeeld spastische bewegingen te volgen.

Aan het eind van de oefening stellen twee koppels zich op op het podium en volgen elkaar. De rest geeft aan wat ze zien gebeuren en wat ze opvalt. Vooral mensen zonder beperking vinden het spannend op het podium en in de volle aandacht te staan.

Emoties

Iemand in de groep drukt een emotie uit en de andere deelnemers nemen deze gezamenlijk of één voor één over. De emotie kan gaandeweg kleiner, of juist groter gemaakt worden. Sommige deelnemers met een beperking vinden het bijzonder om emoties te mogen spelen, te doen alsof ze er zijn zonder dat iemand dat vervelend vindt. Voor anderen is het een uitlaatklep. Tijdens een volgende workshop worden deelnemers die er eerder zijn geweest en die dat kunnen als begeleider ingezet. Ze krijgen verantwoordelijkheid en leggen anderen uit wat de bedoeling is. Mensen die heel weinig kunnen, doen de oefening samen met een ander en worden door hen meegenomen in de emotie.

Beelden maken

Er is live muziek. Deelnemers bewegen door de ruimte en bevriezen hun beweging wanneer de muziek stopt. Soms moeten ze een grote, of juist een kleine houding aannemen. Deelnemers maken op één punt fysiek contact, en houden contact zolang de muziek klinkt. Tegelijkertijd proberen zij in een vloeiende beweging hun houding aan te passen. Langzaam smelt de groep, uiteindelijk inclusief de muzikanten, samen tot een groot, traag bewegend tableau vivant.

Communicatie

Voor het werven van deelnemers uit de omgeving van het landpark plaatsen we aankondiging in lokale kranten en op de social media van Prisma, de Franciscuskapel en Speels Collectief. In de toekomst zou, wanneer het aantal deelnemers zonder beperking achterblijft en er geen sprake meer is van een mooie mix, ook samengewerkt kunnen worden met bewoners- en welzijnsorganisaties uit de omliggende dorpen en met het bewonerscollectief dat onlangs in Biezenmortel is opgericht. Tijdens de try-outs waren juist deelnemers van buiten het landpark echter zo gevonden.

Bewoners van het landpark en medewerkers van Prisma bereiken we via de media op het landpark (intranet voor medewerkers en cliënten van Prisma en Landpark TV). Persoonlijke benadering en mond-tot-mondreclame spelen echter een cruciale rol. Tijdens de try-outs waren juist mensen van de Prisma-organisatie (mensen met een beperking en hun begeleiders) aarzelend om deel te nemen. Persoonlijke uitleg trok hen over de streep.

Voor de communicatie van de verschillende publieksmomenten worden de reguliere gedrukte en sociale media ingezet. Speels Collectief en Prisma trekken hier gezamenlijk in op.

Met wie werk je samen?: 

Speels Collectief werkt bij de voorbereiding en uitvoering van het traject intensief samen met zorginstelling Prisma, hoofdgebruiker van Landpark Assisië en verantwoordelijk voor de zorg en begeleiding van deelnemers met een beperking. Bij de workshops moet een begeleider van Prisma aanwezig zijn, mocht er vanuit de zorg moeten worden ingegrepen. De aanwezige begeleider maakt bij de start van de workshop de inschatting hoeveel Prismamedewerkers er, gezien de samenstelling van de groep die dag, nodig zijn. Er moet in ieder geval één begeleider aanwezig zijn, die de verantwoordelijkheid van de zorgorganisatie op dat moment overneemt van de reguliere groepsbegeleiders. Prisma is ook nodig voor allerlei praktische zaken. Denk aan de inzet van communicatiemiddelen op het terrein, het openen en sluiten van de repetitielocatie, het klaarzetten van koffie, thee en andere facilitaire zaken. Prisma stelt de Franciscuskapel op het landpark beschikbaar voor de workshops en houdt hier rekening mee in de eigen planning.

Kleinere, praktische zaken kunnen deelnemers zelf oppakken. Het halen en brengen van bewoners die in een rolstoel zitten is gezamenlijk zo gebeurd. Ook het helpen van elkaar bij bijvoorbeeld koffie drinken of door de ruimte bewegen gebeurt heel vanzelfsprekend.

Tijdens de workshopreeks wil Speels Collectief onderzoeken of samenwerking mogelijk is met zorg- en welzijnsorganisaties uit de omgeving van het landpark. Deze organisaties zouden de workshops kunnen communiceren aan hun cliëntennetwerk en mensen over de drempel helpen om eens te gaan kijken of deel te nemen. Mogelijk zouden de workshops voor hun cliënten een aanleiding kunnen zijn om hun sociale netwerk te vergroten.

In het nabijgelegen Biezenmortel is sinds kort een bewonerscoöperatie actief. Die richt zich op het op peil houden van de leefbaarheid in dit krimpdorp. Met bestuur en leden van de coöperatie wil Speels Collectief aftasten wat men voor elkaar kan betekenen. Misschien dat workshops af en toe op een andere locatie gegeven kunnen worden, met presentaties een specifieke doelgroep betrokken kan worden, of dat er op een andere manier een win-winsituatie gevonden wordt. Ook Biezenmortel is geïnteresseerd in en gebaat bij meer sociale dynamiek, waardoor samenwerking of in ieder geval afstemming voor de hand ligt.

Bij het leggen van contacten met zorg- en welzijnsorganisaties en de bewonerscoöperatie trekt Speels Collectief samen op met de stichting in oprichting die op het landpark kunst en cultuur in gaat zetten als katalysator in de beoogde gebiedsontwikkeling. Ook Prisma is gesprekspartner. Samen kunnen de partijen zoeken naar mogelijkheden om de impact van Speels Collectief zo groot mogelijk te maken, maar ook om optimale spin-off te genereren. Hopelijk leiden de workshops tot het aanbieden of ontwikkelen van nieuwe activiteiten, wellicht voor een meer specifieke doelgroep uit de omgeving van het landpark, of tot het betrekken van nieuwe partnerorganisaties.

Wat is verder van belang om te weten?: 

Opbrengst en verduurzaming

De reeks workshops mondt uit in een duurzame vorm om met theater bezig te zijn binnen de context van het landpark. Zowel theater als dagbesteding (gericht op loopbaan van bewoners) of als vrijetijdsbesteding is binnen het systeem van zorgorganisatie Prisma mogelijk. de theatergroep kan zich dan als collectief (Speels Collectief) naar buiten toe presenteren. De vraag is echter welke vorm de meerwaarde die door de verschillende doelgroepen wordt gezien het beste in stand houdt. De workshops bieden de kennis en ervaring die nodig zijn om te kiezen voor een op de lange termijn houdbare oplossing met het daarbij horende financiële model. Wellicht dat daar ook een nadere afbakening van de doelgroep bij hoort, en afhankelijk daarvan, een extra partnerorganisatie.

Een belangrijk element in de waarde die juist in een reeks open workshops wordt gezien, en die in grote mate ontbreekt in theaterlessen voor een afgebakende groep mensen, is de sociale dynamiek die door Speels Collectief op het landpark ontstaat. Juist het feit dat deelname laagdrempelig en vrijblijvend is (je gaat geen verplichtingen voor de lange termijn aan, je legt je niet financieel vast), maakt het zo gemakkelijk nieuwe mensen bij de activiteit te betrekken en daarmee kennismaking met theater én bijzondere ontmoetingen te bevorderen. Maar ook om te experimenteren met werkwijzen, samenwerkingen uit te proberen en nog veel ruimte te laten voor mogelijke (structurele) vervolgacties.

Die sociale dynamiek is wat Landpark Assisië in deze fase heel hard nodig heeft. Prisma streeft naar een heterogene samenleving op het terrein, waarin meer ondernemers, organisaties en instellingen hun plek kunnen vinden en waar een veelheid van activiteiten plaatsvindt. Om participatie van cliënten te bevorderen, maar ook de waarde van het terrein in bijvoorbeeld natuur en erfgoed, beter te laten renderen. Dat kan alleen maar slagen als de huidige en toekomstige partijen een manier vinden om op een prettige manier met elkaar om te gaan. De uitdaging is op en rond het landpark tot een sociaal ecosysteem te komen dat in tegenstelling tot ‘de buitenwereld’, wél ruimte biedt aan grote onderlinge verschillen en waarin optimaal verbindingen worden gelegd. Speels Collectief draagt daaraan bij door een impuls te geven aan onderlinge omgang (cultuurverandering) en perceptie van het landpark en zijn bewoners én mensen van buiten het landpark (beeldvorming).

Wanneer, met de theaterworkshops als impuls, het terrein zich ontwikkelt en meer manieren gevonden worden om de sociale dynamiek te bestendigen en te laten groeien, kan gekozen worden voor een vorm waarin deelname minder vrijblijvend is (dagbesteding, theatervereniging). De sociale opbrengst gaat dan niet verloren. Wanneer het terrein nog niet zo ver is, worden samen met de stichting in oprichting die een cultureel programma op het terrein gaat aanjagen en in gesprek met stakeholders financieringsmogelijkheden gezocht.

Bereik: 
aantal   activiteit               aantal deelnemers   aantal bezoekers 
36 workshops 900 180
4 presentatiemomenten 400 1200
       
       
       
       

De groepsgrootte kan met de beschreven aanpak variëren van 5 tot 30 deelnemers. Bij de workshops wordt gestreefd naar een minimale groepsgrootte van 10 mensen. Gezien het animo voor de try-outs en het enthousiasme die deze losmaakten, is eerder te vrezen voor een te grote in plaats van een te lage opkomst. Organisatorisch is het voor Sanne en Merel mogelijk grotere groepen te leiden. Zij deden dat eerder door deelnemers die dat aankunnen en uitdagend vinden bij deelopdrachten als begeleider aan te wijzen. Sommige deelnemers met een beperking kunnen echter niet te veel prikkels hebben. Samen met de zorgbegeleiding van Prisma is voor een maximale groepsgrootte van 30 gekozen, om het risico op problematisch gedrag na afloop van de workshops, veroorzaakt door een teveel aan prikkels, acceptabel te houden.

Al tijdens de try-outs bleek dat hoewel alle deelnemers bijzonder enthousiast zijn en aangeven bijna niet te kunnen wachten tot de week erna, ze een week later toch niet altijd deel kunnen nemen. Bijvoorbeeld omdat ze op dat moment niet lekker in hun vel zitten (bewoners), niet werken (medewerkers Prisma) of al andere activiteiten in de agenda hebben (mensen van buiten het landpark). Dit laatste zal afnemen wanneer de workshops vanaf de start van de reeks op een vast moment in de week plaatsvinden. Verwacht wordt dat de groep deelnemers gaandeweg wel een vaste kern gaat krijgen, maar daaromheen steeds weer nieuwe gezichten aansluiten.

Naast actieve deelnemers kunnen mensen ook als publiek, passief, aan de workshops deelnemen. Dat kan een manier zijn om op een veilige en zeer laagdrempelige manier kennis te maken met de activiteit (en van daaruit misschien de stap te maken naar actieve deelname), het kan ook een manier zijn om meer dan 30 deelnemers bij de workshops te betrekken. Bijvoorbeeld wanneer er op een zeker moment te veel aanmeldingen zijn, of wanneer er voor een specifiek publiek gespeeld wordt.

Onderdeel van de workshopreeks zijn minimaal vier momenten waarop voor een nieuw publiek wordt gespeeld, zoals familie en vrienden, inwoners van Biezenmortel of Udenhout, medewerkers en cliënten van andere Prismalocaties of bezoekers van de kerstmarkt op Landpark Assisië. Dit laatste evenement, een grote happening, trekt jaarlijks erg veel bezoekers naar het terrein. Theater van Speels Collectief kan ervoor zorgen dat bezoekers het landpark en haar bewoners beter, en vollediger, kunnen leren kennen. Een bezoek aan het landpark wint zo aan kwaliteit en diepgang.

Wat maakt het project bijzonder?: 

Speels Collectief maakt kwaliteitstheater. De opbrengst is echter groter. Tijdens de workshops staan deelnemers met een beperking ín de maatschappij. Speels Collectief stimuleert mensen om bruggen te bouwen en op speelse wijze te ontdekken hoe je elkaar kunt versterken en samen iets bijzonders kunt creëren. Op deze manier verhoogt Speels Collectief de samenkracht en leefbaarheid op en rond Landpark Assisië. Speels Collectief en Stichting Landpark Assisië i.o. zijn ervan overtuigd dat een prettige en gelijkwaardige onderlinge omgang begint met ontmoeting. Wanneer je elkaar hebt leren kennen, op speelse wijze elkaars mogelijkheden hebt onderzocht en elkaar daarbij hebt weten te verrassen, wordt het samenleven gemakkelijker en vanzelfsprekender. Veel mensen komen niet of nauwelijks in aanraking met mensen met een beperking. En andersom geldt voor bewoners van het landpark dat zij nauwelijks activiteiten hebben met mensen zonder beperking (anders dan hun begeleiders en verzorgers). Theater helpt het ongemak van de eerste ontmoeting weg te nemen en het contact te verdiepen.

Dit versterkte contact vormt de basis voor de gebiedsontwikkeling die zorgorganisatie Prisma voor ogen heeft op het landpark. Slechts een deel van het terrein wordt nog voor de zorgfunctie gebruikt. Met name de rijksmonumenten staan leeg. Deze kunnen ruimte bieden aan ondernemers, organisaties en instellingen van buiten het landpark. Dat zou bovendien de zorgfunctie ten goede komen: de monocultuur van zorg wordt zo doorbroken en bewoners worden nadrukkelijker onderdeel van de samenleving. Dit moet dan wel een samenleving zijn die ruimte biedt aan grote onderlinge verschillen. Om deze verschillen te kunnen overbruggen, is het zeer wenselijk en ook nodig dat mensen met en zonder beperking elkaar beter leren kennen, begrijpen en waarderen. Dat vormt de basis om vervolgens te kunnen zoeken naar samenwerkingsvormen, bestaande samenwerking te verdiepen, of nieuwe partnerschappen te sluiten tussen Speels Collectief, Prisma, Stichting Landpark Assisië i.o en andere partijen. Speels Collectief vormt de cruciale basis en de katalysator om dit proces in gang te zetten.

Begroting: 

Aan de try-out workshops heeft Prisma bijgedragen met middelen zoals de ruimte, koffie en thee en communicatiemiddelen, maar ook met inzet van medewerkers voor het openen en sluiten, PR en voorbereiding. Prisma is bereid dit ook bij een vervolg te blijven doen. Omdat de exacte kosten voor personele uren niet eenvoudig in kaart te brengen zijn, hebben we deze op de begroting als schatting opgenomen.

De resterende kosten voor de try-out workshops, die met name bestaan uit voorbereidings- en uitvoeringsuren van Merel en Sanne, zijn gedekt door de Vrienden van Prisma. Het ontbreekt hen aan ruimte om dit vol te houden. Vanwege de grote waarde die we in de workshops zien doen we een beroep op Fonds Cultuurparticipatie, Jij maakt het mee. Een aanvraag bij Buurtcultuurfonds Noord-Brabant is gehonoreerd.

De benodigde middelen worden geworven vanuit een stichting ten behoeve van cultureel programma op het landpark. Deze is momenteel in oprichting. De stichting gaat zich specifiek richten op culturele activiteiten op het landpark door partijen vanuit ‘de samenleving’, die de interactie tussen bewoners, bezoekers en gebruikers van het landpark bevorderen en Landpark Assisië verbinden met zijn omgeving. De stichting stimuleert deze activiteiten, ook door zodra oprichting een feit is actief aan de slag met het werven van fondsen en het betrekken van ondernemers, instellingen en culturele instellingen en makers uit de regio als partner.

Locatie(s): 
Landpark Assisië
Biezenmortel
Gemeente Haaren
Gemeente Tilburg
Dit zijn de de opmerkingen en adviezen uit Denk Mee, aangevuld met de stem-motivatie van de adviseurs van FCP.
afbeelding van Giovanni Campbell

Het Fonds beoordeelt een project op de criteria artistieke of inhoudelijke waarde, samenwerking en impact.

Met het Speels Collectief op Landpark Assisië brengen jullie mensen met een verstandelijke beperking in aanraking met theater. Naast de bijzondere doelgroep ben ik positief over jullie ambitie om deze groep met anderen te verbinden via actieve cultuurbeoefening. Ook hebben jullie relevante partners gevonden in de zorginstelling en benut je goed de expertise van de zorgmedewerkers bij dit project.

Het plan is doordacht en passend bij het niveau van de deelnemers. De ambitie om via experimenten op zoek te gaan naar nieuwe artistieke vormen vind ik mooi omdat je daarmee ook deze groep blijvend wil uitdagen.

Waar ik nog wel meer over had willen lezen is de uitwerking van het inhoudelijk traject, want hoe is de wederkerige uitwisseling tussen de groepen deelnemers vormgegeven? Ook over de wijze waarop je met jullie werkvorm andere zorginstellingen en culturele organisaties kunt inspireren over werken met specifieke doelgroepen is onderbelicht. Meer aandacht hiervoor kan het duurzame effect van het initiatief mogelijk verder vergroten.
Desondanks ben ik van mening dat jullie met dit project een nuttige bijdrage kunnen leveren aan de vernieuwing van initiatieven voor beoefenaars met een verstandelijke beperking.

Succes met de uitvoering van de activiteiten. We volgen jullie graag op het blog!

afbeelding van Martine Rippen

Het Fonds beoordeelt een project op de criteria artistieke of inhoudelijke waarde, samenwerking en impact.

Met dit project worden zowel de bewoners, als de medewerkers van Prisma en de omwonenden uit de buurt betrokken. Gezamenlijk optrekken en je niet blindstaren op verschillen of beperkingen, maar juist overeenkomsten zoeken en mensen in hun kracht zetten: dat spreekt mij aan! Kunst en cultuur zorgt voor verbinding en jullie laten met dit project een mooi voorbeeld zien. Jullie kijken buiten Landpark Assisië en zo betrekken jullie een bredere doelgroep en geven een positieve impuls aan het cultuurklimaat; niet enkel op het landpark, maar juist ook in de nabije omgeving. Het plan is helder uitgewerkt en ik krijg goed zicht op hoe jullie de deelnemers willen uitdagen om mee te doen aan de workshops. De gegeven voorbeelden van theateroefeningen zijn bekend en zijn niet perse experimentvol te noemen, maar deze oefeningen zijn bewezen effectief en toegankelijk en juist daarom passend en illustratief voor het doel wat jullie voor ogen hebben. Opmerking hierbij is wel dat ik benieuwd ben naar de verdere invulling van de workshops naarmate dit een vaste plek krijgt in het dagelijks ritme van de bewoners van Assisië. Momenteel zijn jullie hiermee nog aan het experimenteren. Ik zie dan ook graag op de weblog terug hoe jullie de workshops verder inhoudelijk gaan ontwikkelen en hierbij duurzaamheid en verdieping aanbieden al naar gelang het traject en de behoefte van de deelnemers. Ik wens jullie succes en plezier met de uitvoer! 

afbeelding van Giovanni Campbell

Bedankt voor je uitgebreide reacties op onze vragen. Ik lees bijvoorbeeld terug dat er ambities zijn voor een meer heterogene samenleving op het terrein, waarin meer ondernemers, organisaties en instellingen hun plek kunnen vinden en waar een veelheid van activiteiten plaatsvindt. Tegelijkertijd constateren jullie dat het niet gemakkelijk gaat om mensen te werven voor deelname, zowel de bewoners van Prisma als omwonenden. Voor de ene groep wil je een persoonlijke benadering toepassen, terwijl je de andere groep veel vrijblijvender werft via algemene communicatiemiddelen. Ik waardeer het dat je je kunt vinden in de opties die door Rob en mij zijn aangedragen, maar jullie zullen de meeste pas in een volgende fase verder uitwerken, terwijl we juist meedenken over hoe je je plan nu al op een vernieuwende manier kunt versterken.

De vraag die bij mij opkomt en waar je je nog niet concreet over hebt uitgesproken is hoe jullie - samen met andere partijen - omwonenden verleiden om mee te doen en tevens duurzaam aan je te verbinden. Ik mis daar nog een specifieke visie op. Bijvoorbeeld: door steviger in te zetten op het vinden van omwonenden met een fysieke beperking en daarvoor in gesprek te gaan met relevante partijen om te komen tot een innovatieve aanpak.

Kortom: Wat mij betreft ligt een onderscheidend aspect vooral in de inhoudelijke koppeling (ook wat betreft financiering) tussen de bewoners van de zorginstellin en de omwonenden, maar ze moeten wel eerst verleid worden voor deelname. Hoe ga je dat doen om tot de gewenste mix te komen?

Kun je hiermee uit de voeten of heb je er nog vragen over?

afbeelding van Saskia van de Wiel

Hoi Giovanni,

ik zag vandaag pas dat er nieuwe feedback was, vandaar mijn misschien wat trage reactie.

De omwonenden waaren voor de try-outs juist zo gevonden. Anders dan verwacht waren het juist de betrokkenen van Prisma zelf, bewoners en medewerkers, die aarzelend waren om deel te nemen. Hoewel er allerlei media ingezet kunnen worden om hen te bereiken bleek de persoonlijke benadering inderdaad het meest effectief om ze over de streep te krijgen. Omwonenden zijn via de algemene media heel eenvoudig gevonden, daar hebben we weinig voor hoeven doen. Aangezien de groepen niet te groot kunnen worden en er een mooie mix was van mensen met en zonder beperking hebben we het daar bij gelaten. Mocht deelname uit de regio achter blijven bij deelnemers van het terrein zelf, dan hebben we dus nog wat opties achter de hand zoals het benaderen van het bewonerscollectief uit Biezenmortel of zorg- en welzijnsorganisaties die thuis zijn in de omliggende wijken en dorpen.

Om op het landpark tot een heterogene mix van partijen en activiteiten te komen worden meer acties ondenomen dan het starten met Speels Collectief. Prisma zoekt zelf bijvoorbeeld naar ondernemers en instellingen en er zitten er al een paar op het terrein. Zelfs wanneer partijen zich hebben gevestigd op het terrein, wil dat niet zeggen dat er automatisch goed of kwalitatief goed contact met andere bewoners en gebruikers is. Dat blijkt zelfs erg lastig te zijn. Speels Collectief kan daar een sleutelrol in vervullen: het verbinden van partijen die elkaar, door de grote onderlinge verschillen, niet vanzelf vinden. Op een manier die laagdrempelig en aansprekend is en waarbij alle deelnemers worden uitgedaagd net even uit hun comfortzone te stappen.

Dat partijen elkaar niet vinden, ligt overigens niet alleen aan mensen van buiten het landpark maar net zozeer aan Prisma, dat ook een manier moet vinden om de buitenwereld toe te laten. Het zorgsysteem is nu heel dwingend op het terrein. Het organiseren van van niet-zorggerelateerde zaken zoals Speels Collectief vraagt veel van de Prisma-organisatie. Dat zit hem in heel praktische zaken: vaste tijden voor lunch, diner, medicijnen en andere zaken. Het inpassen van Speels Collectief vraagt om flexibiliteit. Ook dat speelt mee in het lastig kunnen bereiken van bewoners en medewerkers van Prisma. En toch wil ook Prisma precies dat.

Andersom begint het langdurig verbinden van mensen en organisaties vaak met het overbruggen van initiële verschillen. Wanneer dat lukt, of wanneer er een kracht op het landpark is die dat faciliteert en stimuleert, kan dat leiden tot vervolgacties en langdurige verbindingen. Welke dat zijn weten we nu natuurlijk nog niet. Maar er zal gedurende het jaar dat Speels Collectief plaatsvindt uitgebreide afstemming zijn met Prisma en met de stichting die cultuurverandering op het landpark gaat stimuleren met kunst en cultuur.

Speels Collectief is een draad in een uitgebreid weefsel, maar wel een cruciale draad. De kettingdraad waar omheen geweven kan worden!

afbeelding van Rob van Doggenaar

Beste Saskia, Ook van mij welkom bij Jij maakt het mee! Ik zal jullie project volgen als coach.

Je hebt een goed uitgewerkt plan ingediend. En goed ook dat je try-outs hebt gedaan om ervaring op te doen. En dat je de ervaringen van de try-outs meeneemt in de ontwikeling van je plannen. Uit het plan spreekt ook dat jullie de nodige ervaring hebben met dit soort werk en projecten. 

Wat je specifieke vraag betreft: alles is mogelijk, maar ik denk dat dit de verkeerde vraag is. Een bijdrage vragen van deelnemers is misschien drempelverhogend. Als ik een suggestie mag doen voor een vraag achter deze vraag, dan zou het kunnen zijn: hoe krijgen we dit project op een gezonde en duurzame manier gefinancierd? Als die vraag klopt, dan is mijn suggestie om eens in kaart te brengen wie (mensen en organisaties) er belang bij hebben dat jullie project er is. Wie zijn de stakeholders? En wat zouden die bij kunnen dragen (dat hoeft niet per se financieel te zijn, maar kan ook op een andere manier waarde hebben)? Een aantal hebben jullie er al: Prisma, Buurtcultuurfonds Noord-Brabant en Vrienden van Prisma. Dus het begin is er. 

Ik ben benieuwd of je hier iets mee kan. Hoor het graag. 

Hartelijke groeten,
Rob

afbeelding van Saskia van de Wiel

Hoi Rob,

Daar kan ik zeker wat mee. Inderdaad is het de vraag hoe we theater na afloop van de reeks structureel in kunnen bedden in het landpark. In mijn antwoord aan Giovanni heb ik daarover al wat geschreven. Voor nu denken we dat een financiële bijdrage van deelnemers een te hoge drempel opwerpt. Als we het open karakter van de workshops ook in de toekomst zouden willen behouden, zijn financiers nodig. Naast de partijen die je noemt, zouden dat zoals Giovanni opmerkte ook zorg- en welzijnsorganisaties uit de omgeving kunnen zijn. Zij hebben, vrees ik, weinig geld te besteden maar zouden wel voor aanwas van nieuwe deelnemers, communicatie en bv het leggen van verbindingen naar potentiële presentatieplekken kunnen zorgen. Vanwege het sympathieke karakter van de workshops en het maatschappelijke ideaal dat daaruit spreekt kan ik me voorstellen dat er donateurs voor te vinden zouden moeten zijn. De stichting die nu op Landpark Assisië in oprichting is en kunst en cultuur gaat aanjagen, zou daar mee aan de slag kunnen. Iets om het komende jaar aan te bouwen.

De gemeente heeft zeker ook een belang. Het nabijgelegen Biezenmortel is een krimpdorp dat ervoor vecht om voorzieningen te behouden. Omdat de gemeente Haaren de komende jaren ontbonden wordt, kunnen we financieel geen beroep op hen doen. Het bewonerscollectief in Biezenmortel dat juist is opgericht, zou wel mee na kunnen denken. Per 2021 gaat Biezenmortel over naar de gemeente Tilburg. Daar zijn meer financieringsmogelijkheden voor sociaal-culturele projecten.

Mocht dit jou weer op ideeën of suggesties brengen: ik hoor het graag!

Hartelijke groeten,

Saskia

afbeelding van Rob van Doggenaar

Ha Saskia, Ik heb je reacties met belangstelling en bewondering gelezen. Voor mij spreekt er uit dat je op een gedegen en professionele manier met het project bezig bent. Ik zou zeggen: ga daar mee door! En hou er rekening mee dat het tijd en volharding kost om de duurzame financiering te organiseren. Maar, mijn indruk is dat jullie op de goede weg zijn.

Ik moest denken aan het Grijze Koppen Orkest, een project van Fort van de Verbeelding, dat plaatsvind in zorginstellingen voor ouderen. http://www.fortvandeverbeelding.nl/gko/. Het is ze gelukt om samenwerkingen aan te gaan met zorginstellingen en andere partijen en zo een financieel gezond project met impact op te zetten. Misschien een goed idee om eens contact met ze op te nemen voor advies? Zeg gerust dat ik je getipt heb. 

Groeten, 

Rob

afbeelding van Saskia van de Wiel

Dank voor de tip Rob! Ik ken hun samenwerking met Vitalis in Eindhoven en ga eens kijken wat hun werkwijze voor ons zou kunnen betekenen.

Groeten!

Saskia

afbeelding van Giovanni Campbell

Welkom bij JMHM. De komende weken denk ik met je mee over het project en op welke onderdelen het eventueel aangescherpt kan worden om tot een kansrijke aanvraag te komen. Op dit platform ondersteunen we uitdagende vormen die de actieve cultuurbeoefening in de vrije tijd op een uitdagende en duurzame manier willen stimuleren. We stellen daarbij ook het creatieve proces en wijze van samenwerking centraal. 

Je presenteert al een uitgebreid en doordacht plan met interessante uitgangspunten. Ik vraag me nog wel af hoe je de omwonenden gaat werven voor deelname en hoe de opzet van de activiteiten ook kan aansluiten op hun behoeften. Hebben jullie hiervoor een bijzondere aanpak ontwikkeld en werken jullie daarvoor samen met bijvoorbeeld organisaties als thuiszorg?

Daarnaast hebben jullie al vaker workshopseries aangeboden. Ik ben daarom benieuwd naar de wijze waarop de aanpak in deze aanvraag vernieuwend is ten opzichte van de eerdere ervaringen. Is er ook een kwalitatieve impuls die jullie bovenop de eerdere trajecten gaan geven? En zijn er al ideeën om het project te verduurzamen? Denken jullie bijvoorbeeld al na over nieuwe verdienmodellen of samenwerkingen met nieuwe partners die het project mede kunnen borgen?

Ik lees er graag meer over. Succes met het uitwerken van je plan!
Heb je hier nog vragen over?

afbeelding van Saskia van de Wiel

Hoi Giovanni,

Dankjewel voor de feedback en je vragen!

Voor het werven van omwonenden hebben we tijdens de try-outs alleen de klassieke middelen ingezet als een persbericht in lokale bladen en berichten op sociale media. Dat werkte. Wanneer de verhouding tussen deelnemers met en zonder beperking wat scheeft dreigt te worden vind ik je suggestie om bv via Thuiszorg te werven heel waardevol. Ik denk ook aan de welzijnsorganisatie (in de gemeenten Tilburg en Haaren is dat Contour de Twern). In plaats van alleen geïnteresseerden in theater zouden dan ook mensen met behoefte aan meer sociale contacten tot de doelgroep kunnen behoren. Is dat waar jij ook aan denkt?

In het verleden hebben er drie workshops plaatsgevonden, om uit te testen of er vraag naar is, wat werkt en wat niet. Ook nu vinden er enkele workshops plaats, om het gat tot aan september niet te groot te laten zijn en interesse en contacten vast te houden. Deze zijn gefinancierd uit een private gift. In de beoogde serie van een jaar kan er met de groep echt gewerkt worden aan ontwikkeling en bv de opbouw van een presentatie. Deelnemers leren elkaar beter kennen en beter op elkaar inspelen. De artistieke en sociale opbrengst is daarmee groter.

Eerste ideeën om na de reeks van een jaar te verduurzamen zijn er. De bedoeling is om met deze reeks de juiste vorm te vinden voor een duurzaam vervolg. Zowel theater als dagbesteding (gericht op loopbaan van bewoners) of als vrijetijdsbesteding is in principe mogelijk. De vraag is echter welke vorm de meerwaarde die door de verschillende doelgroepen wordt gezien het beste in stand houdt. Een belangrijk element in de waarde die juist in een reeks open workshops wordt gezien, en die in grote mate ontbreekt in theaterlessen voor een afgebakende groep mensen, is de sociale dynamiek die door Speels Collectief op het landpark ontstaat. Juist het feit dat deelname laagdrempelig en vrijblijvend is (je gaat geen verplichtingen voor de lange termijn aan, je legt je niet financieel vast), maakt het zo gemakkelijk nieuwe mensen bij de activiteit te betrekken en daarmee kennismaking met theater én bijzondere ontmoetingen te bevorderen.

Die sociale dynamiek is wat Landpark Assisië in deze fase heel hard nodig heeft. Prisma streeft naar een heterogene samenleving op het terrein, waarin meer ondernemers, organisaties en instellingen hun plek kunnen vinden en waar een veelheid van activiteiten plaatsvindt. Om participatie van cliënten te bevorderen, maar ook de waarde van het terrein in bijvoorbeeld natuur en erfgoed, beter te laten renderen. Dat kan alleen maar slagen als de huidige en toekomstige partijen een manier vinden om op een prettige manier met elkaar om te gaan. De uitdaging is op en rond het landpark tot een sociaal ecosysteem te komen dat in tegenstelling tot ‘de buitenwereld’, wél ruimte biedt aan grote onderlinge verschillen en waarin optimaal verbindingen worden gelegd.

Wanneer, met de theaterworkshops als impuls, het terrein zich ontwikkelt en meer manieren gevonden worden om de sociale dynamiek te bestendigen en te laten groeien, kunnen bij de keuze voor een duurzaam vervolg van de theaterworkshops andere criteria zwaarder meewegen. Ook wanneer gekozen wordt voor een vorm waarin deelname minder vrijblijvend is (dagbesteding, theatervereniging) gaat de sociale opbrengst dan niet verloren. Daarnaast gaat de stichting i.o. die op het landpark kunst en cultuur gaat programmeren, zich ook actief toeleggen op het fondsenwerving. Gedacht wordt aan een vriendenkring of netwerk waarin ook bedrijven en instellingen kunnen participeren. Mochten het open karakter van de open workshops na een jaar nog van grote waarde zijn, kunnen van daaruit misschien de benodigde middelen gevonden worden, in de vorm van geld, ruil, dienst afnemen, etc.

Tot zover onze eerste ideeën!

Groeten, Saskia