menu denk mee beslis mee maak mee

Drogisterij van Jole

Een participatief ‘museum’ met Zeeuws-Vlaams...

Beatrice van Jole
12 mei 2019 tot 12 mei 2020

€15.000

Dit projectidee is in ontwikkeling. Geef je tips! Denk mee Beslis mee Maak mee

Ga direct naar de reacties

Drogisterij van Jole

Een participatief ‘museum’ met Zeeuws-Vlaams erfgoed

afbeelding van Saskia Van Schaik

Ingediend door:

Saskia Van Schaik

Ik zoek meedenkers over deze vraag: 
We zoeken nog Zeeuwse partners om een catalogus uit te brengen

Wat ga je doen?: 

Drogisterij van Jole

De Blaauwe hoeve in Hulst in Zeeuws-Vlaanderen is een zorglocatie met vele woonvormen. Er wonen bijna 400 ouderen, die afhankelijk van hun zorgbehoefte, zelfstandig of begeleid wonen. Velen komen uit de omgeving van Hulst en de kleine dorpen eromheen. Er werken ongeveer 300 vrijwilligers.

De inwoners van de Blaauwe hoeve hadden en hebben voorkeuren voor activiteiten. Van iedere bewoner is bekend wat hij of zij graag doet. Velen van hen waren amateurkunstenaar, maar beoefenen hun hobby niet meer, of nog sporadisch. Sommigen doen en kunnen dat nog wel, maar met moeite door hun fysieke of mentale beperking. Sommigen willen nog wel, maar zien of hebben de mogelijkheden niet door bijvoorbeeld ruimtegebrek. Anderen hebben nooit aan kunst en cultuur gedaan, maar voelen zich wel verbonden aan dierbare objecten en (brede) culturele herinneringen. 

Objecten en verhalen als ingang voor cultuurparticipatie

Als mensen op de Blaauwe hoeve komen wonen, betekent dit veel voor hun leefsituatie. Het huis dat ze verlaten staat vol met inventaris dat verdeeld of wegmoet omdat men kleiner gaat wonen. Vaak zijn er wel unieke stukken met veel herinneringen, verzamelingen, of waardevolle of bijzondere objecten, die een nieuwe bestemming moeten krijgen. Familie, kringloop, vrienden, marktplaats of het museum zijn categorieen waar dierbare spullen naartoe gaan, waarmee een deel van het fysieke verleden van mensen uit elkaar valt.

Het is nogal een overgang voor de meeste inwoners. Met het verhuizen uit de eigen vertrouwde omgeving staat men een deel van de eigen identiteit noodgedwongen weer af. Althans, zo kan het voelen. Hoezeer ook aan alle kanten hulp en zorg wordt geboden, het is vaak een lastige stap om in de nieuwe woon-en zorgomgeving weer betekenis te vinden en onderdeel te vormen van een nieuwe community.

Actieve cultuurparticipatie kan daarbij helpen. Het beoefenen of meedoen aan een cultuurvorm is een mooi middel om tot expressie te komen, en ook verbeelding te gebruiken voor wat er uit te drukken valt. Uiteraard heeft het ook een sociaal effect: het zorgt voor betere integratie in de nieuwe leefgemeenschap, eenzaamheidsbestrijding. Verder wordt een appel gedaan op activeren van eigen kracht, en wordt psychisch en lichamelijk welbevinden verbeterd. 

Met cultuur kunnen mensen in de nieuwe situatie weer worden wie ze zijn, met alles wat ze waren.  De verbinding met het verleden is hierbij een essentiele sleutel. De inbreng van persoonlijk erfgoed hierin maakt de verandering beter te integreren en de actieve culturele toevoeging maakt het leven weer zinvoller en waardevoller in de nieuwe situatie.

De Zeeuwse Knoop: een plek voor het verbeelden van herinneringen.

Wij willen een Zeeuwse cultuurknoop bouwen met erfgoed-en cultuurprogrammering voor de senioren die op de Blaauwe hoeve wonen. Het wordt een inspirerende plek voor herkenning en erkenning voor het verleden, waar de inwoners op een actieve en kunstzinnige manier met hun eigen erfgoed aan de slag gaan. Dat erfgoed kan zijn een verzameling, hun oude beroep, schilderijen uit hun familie, et cetera. Aan deze betekenisvolle objecten of verhalen koppelen we dus een culturele discipline. Mogelijk is dat het schrijven of vertellen van verhalen in een bepaalde vorm, het beeldend verwerken van een object, het geven van workshops over eigen erfgoed of vaardigheden die tot erfgoed behoren, maar ook het maken van een lied, een gedicht, een stopmotion, een spel, een fotografieproject, et cetera.

Het vertrekpunt is altijd eerst de content van het leven van de bewoners. De activiteiten zijn kleinschalig en op maat. Soms zijn ze gericht op een geografische gemeenschap (bijvoorbeeld alle bewoners op het terrein die uit plaats x of y komen), soms op bewoners van een wooneenheid met hun familie- en mantelzorgers, en soms op iedereen op het terrein omdat het een thema betreft dat veel mensen aanspreekt en herkenbaar is voor een hele generatie. Men kan actief meedoen, of participeren met hulp.

Hoe gaan we dat doen?

Ruimte

De intentie is om een klein paviljoen neer te zetten. Net is ook een spannende en inspirerende vorm als ruimte waarin makkelijk geprogrammeerd kan worden.

Artistiek en inhoudelijk concept

Voor het kunnen ontsluiten van de behoeftes, het aanzetten tot actieve deelname en het vertalen naar culturele wensen en toepassingen worden de vrijwilligers getraind door team welzijn van Stichting Zorgsaam/Blaauwe hoeve en Saskia van Schaik. Zij is tevens de conceptontwikkelaar en cultuurparticipatie-professional. 

Daarnaast zetten we voor specifieke kunstdisciplines docenten en kunstenaars in (oa Zeeuwse muziekschool, bibliotheek, museum Hulst, afhankelijk van de behoefte en ideeen van de bewoners.

Voor het erfgoeddeel ondersteunt Jouetta van der Ploeg van Stadsmuseum Zoetermeer/Museum de Voorde. Dit museum is al jaren het schoolvoorbeeld van een participatief museum, en zij hebben ook de know how van het conserveren en tentoonstellen. Tevens wordt er verbinding gelegd met SCGZ, Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland.

Voor het fysieke inbouwconcept betrekken we XPEX, een befaamd bureau dat unieke erfgoed- en tentoonstellingsconcepten realiseert. 

Drogisterij van Jole

Drogisterij van Jole is de eerste uitwerking van het concept en manier van werken. Beatrice van Jole woont op de Blaauwe hoeve.

“Mijn naam is Beatrice van Jole en ik ben bijna 100 jaar. Aan het begin van de vorige eeuw opende mijn moeder in Kloosterzande, een dorp in Zeeuws Vlaanderen, een van de eerste drogisterijen in Nederland: Drogisterij van Jole. Zij runde haar winkel naast het schildersbedrijf van mijn vader. Ik nam in de jaren veertig de drogisterij over. Ik verkocht er van alles: stoffen uit apothekerspotten, pillen en poeders, de allereerste tandpasta (in blik), babysets in de babyboomtijd, parfum, hoestsiroop, levertraan, aspirine, spelden en kammen, puimsteen, boenwas, naaimachineolie, schoonmaak- en wasmiddelen, stukken zeep, behanglijm, echte drop met arabische gom (die van nu zijn lang zo lekker niet!), oude Wilhelminapepermunt, enzovoort.

De moeders gingen naar de winkel of stuurden hun kinderen om boodschappen. Ze hadden ook allemaal praatjes. Je hoorde veel hoor! Mensen konden in de winkel hun verhaal kwijt.  Ik heb de winkel in 1987 dichtgedaan. De inhoud, het magazijn van de oude winkel en de voorraad op zolder is al die tijd bewaard gebleven. Ik woon sinds 5 jaar in het verzorgingstehuis de Blaauwe Hoeve in Hulst. Ik word daar uitstekend verzorgd. Enkele verzorgsters komen bij mij uit het dorp, die kochten vroeger als kind drop in de winkel. Ik woon tussen de demente bewoners omdat ik niet meer zoveel kan, maar ben zelf helemaal helder van geest. De oude drogisterij is nu verkocht, en de oude collectie uit het magazijn staat nu bij mijn kleindochter Saskia.”

Programmering 

We hebben het plan om Drogisterij van Jole weer nieuw leven in te blazen. Met de oude inventaris als persoonlijk erfgoed (dat herkenbaar is voor veel bewoners) en met culturele workshops.

Opening Op 12 mei 2019 wordt Bea van Jole 100 jaar. Dan willen we graag openen met een popup koepel op de plek van het nieuwe paviljoen.

Luisterboekentafel  Welk verhaal vertelt u over vroeger? Hoe maak je je geschiedenis interessant? Hoe maak je een hoorspel? Er komt een luisterboek-verhalentafel, waar bezoekers hun eigen verhaal kunnen opnemen. Zo wordt het verhaal, maar ook de stem en het dialect van de streek bewaard. Iedere bewoner van de Blaauwe Hoeve mag verhalen vertellen, en krijgt een eigen plek in de luisterboekentafel. Ook kunnen de oude verhalen gedraaid worden. Workshops worden gegeven door een storyteldocent. Als partner wordt oa bibliotheek benaderd. Van andere verhalentafels weten we dat ouderen het interessant vinden samen aan zo’n tafel te zitten, danwel met andere ouderen danwel met familie. Zo komen ook de verhalen los. In het geval van drogisterij van Jole gaan we bv terug naar de tijd in Kloosterzande toen de winkel nog open was. Voor nieuwe expo’s zijn weer andere onderwerpen voor de hand liggend. Deze luisterboekentafel is speciaal geschikt voor senioren die bijna niks meer zien. Lezen kunnen sommigen niet meer, maar praten en luisteren kan men nog wel.

Drogistenerfgoed-workshop De oude lesboeken inclusief de kist met alle materialen en stoffen die je nodig had voor het diploma van Bea van Jole zijn bewaard gebleven. Bea: ‘’We maakten vroeger alles zelf. In veel potten zitten de werkzame stoffen nog‘’ In het museum kun je miniworkshops volgen over de inhoud van de flessen uit de drogisterij. Welke stoffen werden er verkocht. En waarvoor werden ze gebruikt? Hoe maakten we creme, zeep of tandpasta?  Die maakcultuur is nu weer in opkomst, DIY was vroeger heel normaal! We willen nu weten wat er in onze producten zit. Dit is mooie manier om erachter te komen. Als partner voor de workshops wordt een apotheker op het terrein benaderd. We schakelen bij deze serie alle zintuigen in. Ook voelen, ruiken en soms proeven komen aan bod.

Muziek Muziek met en van de Zeeuwse muziekschool. Bij opening van de drogisterij, samen met het koor waar mevrouw van Jole iedere week naartoe gaat. Erna afhankelijk van vraag. Voor dementerenden liggen muzikale plannen klaar. Partner: oa de Zeeuwse muziekschool.

DIY- vlog. We laten een filmpje zien van vlogster meisje Jamillla die een slijmchallenge doet. Veel kleinkinderen van de ouderen zijn fan van Jamilla of andere vloggers. Voor ouderen totaal nieuw, maar voor de jonge generaties na hen zijn dit de nieuwe beroemdheden.Als er animo voor is maken ouderen ook een vlog. Wat maakten zij in hun tijd? Slijm of puty, duh.....Wij maakten vroeger onze eigen uierzalf, behanglijm of tandpasta!  Filmpjes met ouderen in de hoofdrol die iets van hun vaardigheden willen laten zien. Een seniorenknipoog naar de nieuwe helden van jonge mensen.

Schilderen In boerderij Ondersteboven in Ossenisse organiseren we als het mooi weer wordt workshops schilderen van het Zeeuwse landschap. Bea: ‘Een klein deel van mijn drogisterij ligt daar. Er gaan soms busjes met ouderen naartoe om weer even het land te zien, de Zeeuwse wind te voelen, appeltaart te eten en over de dijk te kijken naar de grote schepen die naar Antwerpen varen. De boerderij heeft ook allerlei oude Zeeuwse werktuigen en inventaris.’’ Waarom schilderen? Enkele Zeeuws-Vlaamse voorvaderen zijn naar Den Haag vertrokken en bij de Pulchristudio terecht gekomen. Er zijn schilderijen, etsen en tekeningen van Kloosterzande, het water, en andere dorpen destijds. Die willen we weer even terughalen naar Zeeuws-Vlaanderen. Wat werd er toen getekend en geschilderd? Hoe zouden ze dat vroeger in hun tijd ervaren hebben? Schilder of kunstenaar zijn lag vroeger dicht bij elkaar. De molens, de waterpomp, de dijk, hoe ziet het er nu uit? Hoe schilderen we nu? Als partner wordt een beeldend kunstenaar-docent benaderd.

Hoeveel mensen komen er

Bea: “Goh, dat weet ik niet hoor. Als je zo oud bent als ik zijn er niet veel mensen meer over, maar een paar vriendinnen komen nog altijd langs. Op de Blaauwe hoeve wonen heel veel mensen. Die komen zeker allemaal een keer. En de burgemeester zal ook wel komen.” 

De Blaauwe hoeve heeft een paar honderd bewoners die zeker een bezoek zullen brengen. Voor de workshops en activiteiten gaat het om kleine groepen bewoners, soms met hun aanhang/ kinderen. Naar verwachting 10-20 mensen per activiteit.

Als het paviljoen permanent staat wordt er steeds wisselend geprogrammeerd waardoor het aantal bezoekers en deelnemers zeker 600 per jaar zal zijn.

De bijdrage die gevraagd wordt betreft de kosten voor docenten, workshopleiders en trainers/begeleiders, en de materialen voor de culturele activiteiten, zoals oa de luisterboekentafel.


afbeelding van Alexander Klapwijk

Beste Saskia,

Je plan is me nu een stuk duidelijker. Ik heb nog wel een beetje moeite om de aansluiting te vinden bij Jij Maakt Het Mee.
Allereerst vind ik het mooi dat je schrijft: "Het vertrekpunt is altijd eerst de content van het leven van de bewoners.". Gevaar is daarbij wel dat het erg vrijblijvend wordt. Hoe zorg je dat het niet te vrijblijvend wordt en dat de actieve cultuurbeoefening centraal blijft staan? 
Daarnaast ben ik erg benieuwd naar de scope van het project, met de focus op de actieve cultuurparticipatie. Hoeveel deelnemers aan de workshops verwacht je? En maak het geheel concreet. Je schetst nu een aantal mogelijkheden, maar om in aanmerking te komen voor ondersteuning door Jij Maakt Het Mee moeten we wel kunnen zien wat je wanneer met wie gaat doen. Maak het concreet. Ik snap dat je veel laat afhangen van de input van de bewoners, maar op dit moment is het in mijn ogen nog teveel in de onderzoekende fase. 

afbeelding van Saskia Van Schaik

Beste Alexander,

Dank je voor je vraag en hulp. Ik heb meer achtergrondinformatie toegevoegd, ik hoop dat dat meer inzicht geeft.

vriendelijke groet, Saskia van Schaik

afbeelding van Alexander Klapwijk

Beste Saskia,

Welkom bij Jij Maakt Het Mee. De komende weken denk ik als adviseur van het fonds met je mee over je project en op welke onderdelen het eventueel aangescherpt kan worden om tot een kansrijke aanvraag te komen.

Jij Maakt Het Mee ondersteunt projecten die de actieve cultuurparticipatie in de vrije tijd op een vernieuwende manier stimuleren, en waarbij een samenwerking met een andere partij centraal staat. Dit gaat dus over amateurs die kunst/cultuur maken. Om in aanmerking te komen voor ondersteuning door Jij Maakt Het Mee, is het belangrijk dat die amateurs, of deelnemers, centraal staan.

Ik zie dat die actieve cultuurparticipatie weliswaar een onderdeel is van je plan, maar ik kan nog niet goed beoordelen hoe groot dat aandeel is. Voor Jij Maakt Het Mee is alleen dat gedeelte van het plan subsidiabel, dus ik lees daar graag meer over.