menu denk mee beslis mee maak mee

Ambulante Zorgkunst

Acht zorgkunstenaars aan het werk bij Zorggroep...

Stichting De Zijderups
15 juni 2017 tot 20 september 2018
fotografie, letteren, tekenen en schilderen
ouderen
onze website / check facebook
€15.000

Dit projectidee is in ontwikkeling. Geef je tips! Denk mee Beslis mee Maak mee
Login of registreer om dit project te volgen.

Ga direct naar de reacties

Ambulante Zorgkunst

Acht zorgkunstenaars aan het werk bij Zorggroep Almere

afbeelding van Hein Walter

Ingediend door:

Hein Walter

Ik zoek meedenkers over deze vraag: 
Onze ambitie is om zorgkunst uit te rollen over zorginstellingen in heel Nederland. Wie helpt ons aan goede contacten. En welke kunstenaars ambiëren om zorgkunstenaar te worden.

Projectomschrijving: 

Acht zorgkunstenaars gaan aan het werk bij de acht woonzorginstellingen van Zorggroep Almere. Ze doen kunstprojecten van drie maanden en werken daarbij steeds met 10 à 15 bewoners samen. De zorgkunstenaars werken tijdens het project één dag in de week. In totaal worden er in een jaar 24 kunstprojecten uitgevoerd.
De zorgkunstenaars zijn dienend aan het werk, in het begeleiden, in het samenwerken, maar de kwaliteit van het project moet hoog zijn. Zo hoog dat het werk aan het einde van ieder project gepresenteerd kan worden en dat er publiciteit me gemaakt kan worden. De kunstenaars verbinden hun naam aan ieder project.
In 2016 hebben we een pilot kunnen doen, met steun van Zorggroep Almere, Cultuurfonds Almere en de gemeente Almere. Nu willen we een stap verder en werken met acht zorgkunstenaars.
Zorgkunst is specifiek: de kunstenaar is autonoom en werkt samen met de bewoners vanuit zijn discipline. Er is tijdens het werk ruimte om persoonlijke gesprekken te voeren en . De acht zorgkunstenaars werken allemaal vanuit hun eigen discipline: fotografie, ruimtelijk, muziek, etc.
Het werken vanuit zorgkunst zorgt voor trots bij de ouderen. Ze voelen zich erkend en gewaardeerd.

Onderbouwing van het project: 

Het project is nieuw in de zin dat zorgkunst de potentie heeft om een groot werkterrein voor beeldend kunstenaars te ontginnen. Maar in de eerste plaats zijn het de ouderen die van deze cross-over profiteren.
Het is ook nieuw in die zin dat kunstenaars op een andere manier moeten denken en werken. Ze moeten ondernemend zijn, dienstbaar, begeleidend en sturend en samenwerkend. Zorgkunst is een grote uitdaging voor kunstenaars en niet alle beeldend kunstenaars zullen geschikt zijn om zorgkunstenaar te worden.
We hebben een pamflet geschreven over zorgkunst en dat al op een aantal plekken gepublicieerd, o.a. in BK Informatie. Dat pamflet is een soort gebruiksaanwijzing: hoe werkt het en wat moet je kunnen, wat zijn de voorwaarden en wat levert het op.
In principe zijn alle disciplines toepasbaar. De basis is dat de zorgkunstenaar zijn/haar eigen discipline goed ontwikkeld heeft en daarin vertrouwen heeft. Vanuit dat vertrouwen kunnen ze anderen meenemen in hun ontwikkelingsweg.
De grootste uitdaging is om steeds weer nieuwe vormen te vinden om de ouderen te bereiken, te motiveren en te activeren. Elke oudere is anders. En ook al word je er beter in naarmate je het vaker doet, elke oudere heeft toch zo zijn/haar eigen eigenschappen.
De zorgkunstenaar werkt samen met de ouderen en samen maken ze kunst. In die zin biedt de zorgkunstenaar een nieuwe soort dienstbaarheid aan. Hij verbindt zijn eigen ambitie aan het werk dat hij doet met de ouderen en samen ontwikkelen ze zich. De ouderen werken samen met de kunstenaars en dat maakt dat ze zinvol zijn, van betekenis zijn. Zonder de ouderen kan de kunstenaar het werk niet maken.Essentieel is dat de zorgkunstenaar het werk dat gemaakt wordt, beschouwt als professioneel werk waar hij achter staat (op zijn cv).
Tegelijkertijd kan zij/hij de tijd nemen en de rust uitstralen in het contact met ouderen. Dat ervaren zij als weldaad - dat is een van de punten die naar voren komt bij reacties van deelenemende ouderen.

Meerwaarde van de samenwerking: 

De belangrijkste partner is Zorggroep Almere. En in die samenwerking zijn we een voorbeeld voor alle zorginstelingen in heel Nederland - en erbuiten.
De meerwaarde van deze samenwerking is dat de gelden en budgetten die in de zorg spelen, vele malen groter zijn dan in de kunstwereld. Als we deze samenwerking bestendigen en verder uitbouwen, dan is dat heel goed nieuws voor de beroepsgroep beeldend kunstenaars.

De samenwerking kan in potentie veel verder reiken: zorginstellingen zijn betrouwbare partners en als zij geld steken in projecten als zorgkunst, dan zijn gemeentes en andere fondsen eerder bereid om ook geld te geven. Daarom is het zo belangrijk dat de zorgkunstenaars ondernemend zijn: ze zullen gevraagd worden voor extra klussen (een flyer, een poster, een workshop voor de verpleging, een project met scholen, een fotoshoot, noem naar op,) en daar zullen ze positief en enthousiast op moeten reageren. De zorgkunstenaars moeten derhalve ook ervaring hebben in fotografie, ze moeten kunnen werken met ontwerpprogramma's, kunnen schrijven.

Achtergrondinformatie over de aanvrager en/of de instelling: 

Stichting De Zijderups is opgericht in 2011. Doelstelling is het ontwikkelen en uitvoeren van sociaal-maatschappelijke kunstprojecten. We schrijven projectplannen en proberen daar subsidie voor te krijgen.
We hebben al een aantal grote projecten gedaan, met steun van Fonds Sluyterman Van Loo, Fonds RCOAK en het VSBFonds. En ook de gemeente Almere is een belangrijke partner voor een aantal projecten geweest.
We hebben al een flink aantal projecten ontwikkeld in de ouderenzorg en we geven een papieren tijdschrift uit (De Zijderups) over de zorgkunstprojecten. Die ideeën kunnen zo worden overgenomen door andere zorginstellingen. Delen van het tijdschrift zijn ook openbaar.
Daarnaast geven we een tweewekelijkse digitale nieuwsbrief uit over zorgkunst.
Biografische Sprookjes, Archipel op atelierbezoek,, Archipel op Museumbezoek, De Muren van Buitenhaeghe, Postmoderne Post, De groeten uit Polderburen, Wijsheid vergeet je niet  zijn een aantal titels van projecten in de ouderenzorg.
We hebben ook een project gedaan in het gevangeniswezen. We schreven portretten van gedetineerden en met die portretten gaven we lessen in middelbare scholen. Van Binnen naar Buiten, heet dat project,
En we hebben al een paar projecten uitgevoerd over de Floriade in '22 - Floriade Poster Project.
 

Bereik: 
aantal   activiteit               aantal deelnemers   aantal bezoekers 
24 Zorgkunst 360 ouderen 2000 (familie en verpleging)
       
       
       
       
       

 

Motivatie voor bijdrage FCP: 

Voor de doelgroep is zorgkunst van groot belang omdat de creatieve uitdagingen in de zorgwereld momenteel op een heel laag niveau zijn, terwijl er aan de andere kant zoveel te winnen is. Het enige aanbod dat de ouderen in woonzorgcentra krijgen, wordt aangeboden door activiteitenbegeleiders. En dat aanbod is van een heel laag niveau - dat wordt dagbesteding genoemd en vaak is het heel treurig: stickers plakken, een placemat maken, een stuk karton beschilderen, bloemschikken.
De ouderen in zorgcentra hebben een zee aan vrije tijd, maar ze zijn afhankelijk van de mensen die er werken. De familie komt (als het goed is) wel op bezoek, maar daar komt geen uitdaging vandaan. Er wordt her en der wel op laag niveau met vrijiligers gewerkt, een schilderochtend of zo, maar dat is zelden goed. Kunstenaars kunnen wezenlijk een verandering teweegbrengen in de zorg.
Ouderen die in zorgcntra wonen, hebben vaak geen zeggenschap meer over hun financieen, en zelden komt iemand op voor zichzelf in de zin dat ze geld voor zichzelf willen uitgeven voor een cursus, of iets dergelijks. Zorgkunst geeft hen die mogelijkheid wel. De drempel om mee te doen is laag (ook al is meedoen wel een uitdaging en niet elke bewoner zegt ja).
Ze kunnen niet zelf kiezen waar ze aan meedoen, want de zorgkunstenaar biedt een programma aan, maar dat is niet erg. De ouderen in zorgcentra hebben nauwelijks ervaring in creatieve disciplines. Ze kunnen deelnemen en ervaren hoe het is. Dat maakt ze rijker.

Begroting: 

Het totale project kost € 90.000,-
Elke zorgkunstenaar krijgt € 3000,- vergoeding voor elk project. Er worden in totaal 24 projecten uitgevoerd in acht verschillende woonzorgcentra in Almere.
Die € 3000,- vergoeding is bruto en inclusief btw, inclusief reiskosten, materiaalkosten en presentatiekosten.
Elk project duurt drie maanden met een presentatie aan het eind.
Ze komen eens per week naar het zorgcentrum en werken daar dan van 10 uur tot 15.30 uur met ouderen. Thuis werken ze (zo nodig) dingen uit, zoals teksten schrijven over de bewoners, verslag doen en voorbereiden van de presentatie.
Er is 18.000 euro gereserveerd voor begeleiding, communicatie met de Zorggroep, publiciteit, boekhouding en verslag.

Zorggroep Almere heeft € 30.000,- gereserveerd.
Er is € 20.000,- aangevraagd bij het VSBFonds.
Er is € 15.000,- aangevraagd bij Fonds Sluyterman Van Loo.
Er is € 10.000,- aangevraagd bij Fonds RCOAK.

Locatie(s): 
Woonzorgcentrum Archipel, Almere
Woonzorgcentrum De Kiekendief, Almere
Woonzorgcentrum, De Toonladder, Almere
Woonzorgcentrum De Overloop, Almere
Woonzorgcentrum Polderburen, Almere
Woonzorgcentrum Zephyr, Almere
Woonzorgcentrum Castrovalva, Almere
Woonzorgcentrum Vizier, Almere

afbeelding van Diane Frenay

Dan nog een belangrijk punt: de ouderen met zzp 4> werken dus uit wat de kunstenaar bedenkt, klopt dat? Zoniet, beschrijf dan s.v.p. Nog even hoe het te lezen? Want zoals ik het nu heb begrepen is het veel  té ambitieus om mensen met deze indicatie kwaliteit te laten leveren die op het c.v. Van de professioneel kunstenaar passen. Mensen die in een verpleeghuis wonen zijn dementerend of hebben ernstig fysieke problemen, zij hebben behoefte aan onstpanning en afleiding, niet aan ambitie en grote uitdagingen. Kleine stapjes zijn haalbaar, soms. Mijn tip is daarom om die eis te laten vallen. Ik  zou graag nog wat praktijkvoorbeelden willen zien die illustreren  hòe de activiteit en het project toe wordt gespitst op de ouderen ( en iedere oudere is anders), zodanig dat men echt iets doet én er veel aan beleefd. Graag toelichting!

 

afbeelding van Diane Frenay

Je begroting laat namelijk zien dat de zorginstelling eenderde bijdraagt,en de rest van het bedrag uit fondsen moet komen. Dat biedt voor de kunstenaars weinig nieuws en zekerheid. De samenwerking met Z.A. Kan meer opleveren: De kunstenaars  kunnen nl. goed aan de slag als zij op deze manier worden bijgeschoold, een goed streven. Misschien kunnen zij structureel in dienst worden genomen voor een aantal uren? En dat bij/ door meerdere instellingen?

 

afbeelding van Diane Frenay

Ha Hein, ik heb, na alle ontwikkelingen, twee punten: het ene is de tip om samen met Zorggroep Almere een structureel plan te maken, inclusief verdienmodel, waarin ook structurele financiering is opgenomen, plus andere bronnen. En dat zijn bij voorkeur geen subsidies maar structurele bijdrage door gemeente en bedrijven in de omgeving bijv.  Z.A. Bied op deze manier doorlopend hoge kwaliteit van zorg vanwege jullie programma en heeft baat bij de uitstraling. Zij kunnen ook contact leggen met financieerders met maatschappelijke en sociale ambities. Als tweede tip heb ik om in de zorg een eenmalige subsidie aan te vragen waarmee dit structurele plan goed kan worden opgetuigd. Want die zijn er ook en moeten vaak door of namens de instelling worden aangevraagd. Dan pas kun je zo'n plan goed uitrollen en ceeer je draagvlak.

afbeelding van Hein Walter

De begeleiding vindt plaats op verschillende terreinen en op verschillende momenten:
- vooraf meedenken over de vorm en werkwijze van elk deelproject (is het niveau niet te hoog, niet laag, haalbaar, etc)
- aanwezig zijn bij het eerste gesprek met de zorgmanager.
- directe begeleiding bij de kunstenaars aan het werk, vooral bij de kunstenaars die nu voor het eerst in de zorg gaan werken (waarbij de begeleiding niet eenduidig is: kijken, aanmoedigen, ruimte geven, vertrouwen geven, en sturen als iets niet goed gaat)
- de kunstenaars helpen bij het verbreden en ontwikkelen van hun beroep, door ze te laten zien hoe je projecten kunt opzetten (projectplan schrijven, tijdlijn, nadenken over publiciteit, fondswerving).
- en het aantal keer origaniseren van bijeenkomsten waarbij alle kunstenaars aanwezig zijn en ervaringen delen.
- ook moeten de contacten goed worden onderhouden met de verschillende zorgmanagers, directie en verzorgende personeel en activiteitenbegeleiding en moeten we zorgen dat de goede berichten en ervaringen die tijdens het project plaatsvinden ook hen bereiken. 

We zullen tijdens het project een duidelijk schema bijhouden waarop alle dagen/uren worden bijgehouden waarop de kunstenaars aan het werk zijn, de uren van begeleiding en overleg.

Omdat het om iets nieuws gaat, zorgkunst, een beweging/ontwikkeling die de weg kan worden voor veel zorginstelingen en veel kunstenaars, is het heel belangrijk dat we de kwaliteit bewaken. We moeten een heel goed voorbeeld stellen en de lat hoog leggen.

We hebben een geheim Facebookaccount gemaakt waarop we onze ervaringen met elkaar delen en foto's delen van hoe we aan het werk zijn. Die foto's en ervaringen met bewoners mogen niet zomaar openbaar gemaakt worden, (voor elke foto moet je toestemming vragen van de persoon en de familie; het gaat om mensen die niet meer wilsbekwaam zijn).

 

afbeelding van Willemijn in 't Veld

Dank voor deze uitgebreide inhoudelijke toelichting. Zorg ervoor dat de belangrijkste informatie ook in de projectbeschrijving aan de linkerkant van deze pagina terechtkom, want dat wordt jullie uiteindelijke subsidieaanvraag.

afbeelding van Willemijn in 't Veld

Biedt dit project de zorgkunstenaars een vorm van begeleiding of intervisie? Ik ben benieuwd hoe de kunstenaars hun activiteiten evalueren, onderling hun ervaringen met de bewoners delen en hun ervaringen met de samenwerking met de zorginstellingen. Op de begroting staat een flinke post voor begeleiding, communicatie en verslaglegging. Graag meer informatie over de activiteiten die jullie op dit terrein voorzien. Hoe gaan jullie de ervaringen delen en verspreiden? Hebben jullie bijvoorbeeld contact met kunstvak- en zorgopleidingen?

afbeelding van Hein Walter

Beste Diane, kan de aanvraag wat jou betreft naar de volgende fase?

afbeelding van Hein Walter

Goed nieuws en slecht nieuws!
Het goede nieuws is dat Fonds RCOAK onze aanvraag heeft gehonoreerd.
Het slechte nieuws is dat het VSBfonds onze aanvraag heeft afgewezen.
Dat betekent dat we andere fondsen moeten benaderen. Zoals het Cultuurfonds Almere.

afbeelding van Hein Walter

IK heb sinds 2011 mijn atelier in Woonzorgcdentrum Archipel. Ik heb de deal gemaakt dat ik geen huur betaal voor mijn atelier, maar dat ik 2 ochtenden werk met bewoners, veelal dementerende ouderen. Dinsdagochtend en donderdagochtend heb ik dan een groep van zes of acht bewoners op mijn atelier. Ze tekenen en ik begeleid dat. Een keer per twee jaar maak ik een selectie van alle gemaakte tekeningen en die lijst ik in. De tentoonstelling noem ik 'De schoonheid van dementeren' .
Bij die groep is ook ruimte voor mensen van buiten. Die mogen dan gratis meedoen en die mogen ook de materialen gebruiken die ik gebruik (en zelf koop). Ik vraag daar geen geld voor, want anders wordt het ingewikkeld.
En in die zes jaar dat ik nu werk als kunstenaar in de zorg wordt mijn overtuiging steeds sterker: kunstenaars in de zorg, dat is een richting die we op moeten. Goed voor ouderen, goed voor kunstenaars, goed voor de instellingen.
 

afbeelding van Hein Walter

Beste Diane, de naam voor het project 'Ambulante Zorgkunst' hebben we gekozen vanuit de gedachte dat we geen concurrent willen zijn voor de activiteitenbegeleiders. Als we vast op één locatie zouden werken, dan voelen de activiteitenbegeleiders ons wel als concurrenten.
En we werken bij dit project inderdaad met mensen die wonen op de instellingen, met een indicatie, en ook bij twee van de acht zorgcentra met mensen die wonen in de aanleunwoningen en op die manier verbonden zijn aan het centrum.
Je hebt zeker gelijk met je idee dat een atelier ook werkt voor ouderen die zelfstandig wonen (en er zijn wel ouderen uit de buurt die vragen om mee te mogen doen en die heet ik altijd welkom, maar het loopt zeker niet storm), en in de toekomst hoop ik dat ook zeker te gaan aanbieden, maar voor dit moment is dat nog te ingewikkeld. De gelden moeten dan uit de WMO komen (gemeente) en dat is niet zo eenvoudig om tussen de grote zorgaanbieders te komen; en het is ook niet eenvoudig om de ouderen te bereiken. Dat moet via de wijkteams gaan.
Als het zorgatelier voldoende bekendheid heeft gekregen, dan komt waarschijnlijk vanzelf de behoefte en de vraag vanuit de wijk en dan is het makkelijker om er op in te spelen.

afbeelding van Diane Frenay

Beste Hein, ik ben coach bij jullie aanvraag. Ik heb eerst wat vragen: De aanvraag is gericht op ouderen die in woonzorg wonen, klopt het dat het dan om mensen gaat die met een indicatie ( zzp4>)zijn opgenomen? Er staat nl ambulante zorgkunst boven je stuk, dat zou betekenen dat de kunstenaar bij mensen thuis in de wijk langs zou gaan. Waarom beperken jullie het aanbod tot woonzorg? Ouderen die in de wijk wonen of in een zelfstandige ouderenwoning zouden er ook veel aan kunnen hebben. Beweging vanuit theater, dans en ook muziek zijn eveneens waardevolle kunstuitingen en beleving. Het atelier in de instelling kan een centraal kunstpunt zijn voor binnen en buiten de instelling. Dan wordt de  verbinding met de omgeving veel sterker. 

afbeelding van Isabel Firvida

Meedoen aan een creatief proces is voor de meeste bewoners van een Zorgïnstelling een enorme uitdaging. Als Zorgkunstenaar ga ik samen met deze bewoners graag die uitdaging aan. De eerste ontmoetingen staan in het teken van elkaar leren kennen en aftasten wat iedere bewoners aankan en bereid is te doen. Vervolgens gaan we stapsgewijs aan de slag om een persoonlijk zelfportret te maken. Daarbij is er altijd ruimte voor gesprek en gezelligheid. Zoekend naar verbindingen, bespreken we lief en leed. Ieder mens bestaat immers uit zijn herinneringen en ervaringen. Hun proces staat bij mij voorop. Door middel van Documentaire Fotografie leg ik dit proces vast. Aan het einde van de drie maanden houden we een presentatie van de werken die ze hebben gemaakt en delen ze hun eigen biografisch verslag van het hele traject met familie en vrienden.

afbeelding van aleksander willemse

Voor het project 'Ambulante Zorgkunst' bezocht ik een jaar lang verschillende gesloten zorginstellingen in Almere om kunst te maken met deze demente bejaarden in de eindfase van hun leven. Om contact te maken en een leuke tijd met ze te delen. Om ze over hun leven te laten vertellen. En om dat leven te verpakken in een stilleven van de weinige bezittingen die ze nog om zich heen hebben. Want 'spullen' daar geven ze al lang niet meer om. 
Ik ben alleen geïnteresseerd in hen. In hun leven toen en nu. En zolang ik contact met ze kan maken vraag ik naar hun fijnste herinneringen. Of informeer waarom bepaalde voorwerpen voor hen zo waardevol zijn. Soms ben ik ze na twee minuten alweer kwijt. En soms lijkt de tijd nooit op te houden. 

afbeelding van Gerard Poot

Als zorgkunstenaar werk ik met muziek en theater. Ik zing, maak muziek, theater en goochel met ouderen. Ik kom ook op de afdelingen in zorgcentra waar bewoners in diverse stadia van de ziekte Alzheimer / Dementie zijn. Hier is mijn werk des te belangrijker, bewoners met dementie actief te betrekken bij zingen en muziek maken. Hiermee activeer ik belangrijke hersenfuncties! Het is altijd weer een voorrecht om mensen in diepe staat van dementie te zien opveren en hun oude kinderliedjes zien meezingen. Belangrijk werk, Zorgkunst.​ De extraatjes als theater, met instrumenten werken en goochelen pas ik toe waar mogelijk. Want humor gaat nooit verloren!

afbeelding van Marion Snijders Voormolen

De bewoners, maken samen met mij diverse vormen van grafiek. Elke keer weer zoek ik naar de mogelijkheden van de veelal dementerende ouderen. Dit betekend dat je als zorgkunstenaar zeer flexibel bent. Want wat de ene dag goed gaat, kan de andere dag heel anders uitpakken.
Elke keer weer zoek ik met de ouderen naar dat wat zij wel kunnen. We beginnen met tekenen en zetten dit om tot grafiek. Ondertussen heb ik alle tijd voor hen en vertellen zij mij hun herinneringen, zorgen, frustraties en grapjes. Aan het einde van een project hebben zij eigenhandig prachtig grafiek gemaakt. Samen presenteren wij de werken aan familie en personeel. Zij zijn blij verrast met dat wat de ouderen toch weten te maken. Daar halen de ouderen en ik heel veel plezier uit.

 

Pagina's